Mimari açıdan yapı, dönemin Helenistik askeri savunma stratejilerini yansıtmaktadır. Dış cepheye doğru neredeyse yarım daire şeklinde çıkıntı yapan dört katlı iki devasa kulesi, saldırganlara karşı çapraz ateş (enfilade) imkanı sağlamak üzere tasarlanmıştır. Tarihsel araştırmalar uzun yıllar yapının M.S. 2. ile 4. yüzyıllar arasında inşa edildiğini varsaymış olsa da, Ocak 2018'de bitişik şehir duvarlarındaki ahşap kalıntılar üzerinde yapılan dendrokronolojik incelemeler, kullanılan ağaçların M.S. 169-170 yıllarında kesildiğini, dolayısıyla inşaatın M.S. 170 yılında başladığını kesin olarak kanıtlamıştır. İlginç bir kentsel fenomen olarak, kapının inşası hiçbir zaman tam olarak bitirilmemiştir; kuzey dış cephesindeki çıkıntılı taşlar asla yontularak düzeltilmemiş ve bu durum, hareketli kapı mekanizmalarının kurulmasını imkansız kılmıştır.

Porta Nigra'nın günümüze ulaşabilmesinin ardındaki temel mekanizma, -adaptif yeniden kullanım- stratejisidir. Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra taş ocağı olarak kullanılmaktan kurtulmasının tek nedeni, yapının Orta Çağ'da Aziz Simeon'a adanmış çift katlı bir kiliseye dönüştürülmüş olmasıdır. Napolyon döneminde bu eklentilerin büyük bir kısmı temizlenmiş ve yapı orijinal Antik Roma silüetine kavuşturulmuştur. Günümüzde yapı, hem kentin en önemli simgesi olarak görsel bir referans noktası sağlamakta hem de ziyaretçilere taş ustalarının antik işaretlerini inceleme fırsatı sunarak Trier turizminin kalbini oluşturmaktadır.